Bài thuốc điều trị chứng tý thể B. HÀN TÝ ( THỐNG TÝ )

Chứng tý

Tý đồng âm với Bí, nghĩa là bế tắc, ngăn lấp, không thông.

Chứng Tý là chứng kinh mạch bị ngoại tà xâm nhập làm bế tắc dẫn đến khí huyết vận hành bị trở ngại không thông gây nên các biểu hiện bì phu, cơ nhục, cân cốt (da, thịt, khớp xương) đau nhức, sưng đau, ê ẩm, tê bì, nặng nề, sưng đau…

Về mặt Tây y, chứng tý thường gặp trong các bệnh như đau dây thần kinh ngoại biên, viêm đa khớp dạng thấp, viêm khớp cấp, viêm cột sống, viêm cột sống dính khớp, viêm cơ, bệnh gút…

Phong khí thắng gọi là Phong tý hay Hành tý.
Hàn khí thắng gọi là Hàn tý hay Thống tý.
Thấp khí thắng gọi là Thấp tý hay Trước tý.
Bệnh do Phong Hàn Thấp khi gặp lạnh thì Cấp, gặp nóng thì Hoãn.

Nếu bộ phận cơ thể trên đã bị bệnh như chưa khỏi tiếp sau đó lại cảm nhiễm Phong Hàn Thấp lần thứ hai thì gọi là “Trùng cảm” hoặc “cảm phải Phục tà” (tà khí ẩn nập bên trong do nhiễm từ lâu nhưng chưa phát bệnh) làm tổn thương đến tạng phủ bên trong tương ứng sinh ra chứng bệnh:

Nếu Cân tý không khỏi lại cảm phải Phong Hàn Thấp lần nữa hoặc cảm phải Phục tà thì nó sẽ ký túc vào Can gây bệnh gọi là Can tý…. Và như thế ta có chứng Tâm tý, Tỳ tý, Phế tý và Thận tý.

Theo Nội kinh thì “Chứng tý là một trong những chứng nan trị vì trời có sáu thứ khí mà chứng tý lại do ba thứ khí hợp lại gây bệnh, theo các thuộc tính của ba thứ khí là phong thì đi nhanh, hàn thì vào sâu, thấp thì ướt đãm và ứ đọng, khi phối hợp lại cùng gây bệnh sẽ tạo nên bệnh cảnh phức tạp”.

Kỳ Bá trong Tố vấn tiên lượng, khi bệnh Tý mà:

Tà khí ở bì phu thì bệnh còn nhẹ, dễ phát tán thì dễ trị.
Tà khí vào gân xương, không còn ở bì phu, chưa vào nội tạng thì khó trị.
Tà khí xâm nhập vào nội tạng làm cho tạng khí suy kiệt thì càng khó trị.
Tuệ Tĩnh chó là phát bệnh ở buổi sáng là do khí trệ dương hư, buổi chiều phát bệnh là huyết nhiệt âm tổn.

Theo Hải Thượng Lãn Ông: “Chữa Phong nên bổ Huyết, chữa Hàn nên bổ Hỏa, chữa Thấp nên kiện Tỳ, tuy dùng thuốc trị Phong Thấp nhưng cần dùng bổ khí huyết để khống chế bệnh tà không vào hai kinh Can Thận, bổ nguồn gốc của Tinh Huyết để tác dụng đến gân xương vì bệnh có bên trong hư mà gây nên”.

1)     Do 3 thứ khí Phong, Hàn, Thấp cùng phối hợp xâm nhập gây bệnh.

Như thiên Tý luận sách Nội kinh Tố vấn viết: “Ba khí Phong, Hàn, Thấp lẫn lộn dồn đến, hợp lại thành chứng Tý”.

Sách “Loại Chứng Trị Tài” viết rõ thêm: ‘Các chứng tý… do dinh vệ hư, tấu lý không chặt, phong hàn thấp tà khí thừa lúc hư xâm nhập vào cơ thể, chính khí lưu thông bị tắc, khí huyết ngưng trệ lâu ngày thành chứng tý”.

2)     Do nguyên khí suy yếu, hoặc có sẵn khí huyết hư suy, hoặc do ốm lâu tổn thương khí huyết hoặc tuổi già thiên quý suy ảnh hưởng làm cho Can Thận hư, tà khí nhân cơ hội xâm nhập gây bệnh.

Như mục Chư Tý Môn sách Tế Sinh Phương viết: “Do thể trạng yếu, tấu lý thưa hở khiến cho nhiễm phải tà khí phong hàn thấp mà hình thành chứng Tý”.

Hai nguyên nhân này thường phối hợp nhau gây bệnh.

Những yếu tố thuận lợi có thể là sống nơi ẩm thấp, khí hậu gió lạnh, ăn uống thiếu chất, làm việc mệt nhọc…

    Cách dùng và lượng dùng:
Bài thuốc này chỉ dùng 12 vị: 14 lạng Thương truật (dùng nước gạo rửa và cạo vỏ), 12 lạng Cát cánh (bỏ vỏ), 6 lạng Ma hoàng (bỏ rễ), Chỉ xác (bỏ củ, chặt ra thành từng đoạn rồi sao), Trần bì (bỏ phần tinh trắng), (Hậu phác bỏ vỏ thô bên ngoài) mỗi thứ này 3 lạng, 3 phân Bán hạ (rửa 7 lần), Cam thảo 3 phân (sau khi sao rồi mới chặt thành từng đoạn), Bạch chỉ 3 phân, Bạch thược 3 phân, Xuyên khung 3 phân, Nhục quế 3 phân (cạo bỏ vỏ thô bên ngoài).
     Công dụng: Thuốc dùng để trị các chứng sau đã trở thành mạn tính và bệnh trạng không nghiêm trọng: vị tràng, đau lưng, đau thần kinh, đau khớp, đau khi có kinh, đau đầu, bị chứng lạnh, chứng của thời kỳ mãn kinh, cảm mạo.